(untitled) (The Peerian Journal, 2026)
Arterial gipertoniya (AG) rivojlanishida ekologik omillar muhim patogenetik determinant sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu ishda urbanizatsiya, yashil hududlarning qisqarishi, atmosfera ifloslanishi (CO₂, NOx va boshqa toksik komponentlar) hamda iqlimiy omillarning AG patogeneziga ta’siri Shahrisabz hududi misolida tahlil qilindi. Kuzatuvlar shuni ko‘rsatdiki, daraxtlar sonining kamayishi fotosintez intensivligining pasayishiga va kislorod balansining buzilishiga olib kelib, havoda zararli gazlar konsentratsiyasining ortishiga sabab bo‘ladi. Patogenetik jihatdan, ekologik stressorlar oksidlovchi stressni kuchaytiradi, endotelial disfunktsiya va azot oksidi (NO) bioyetishmovchiligini keltirib chiqaradi, natijada tomir tonusi va periferik qarshilik ortadi. Shu bilan birga, issiqlik stressi va atmosfera ifloslanishi simpatoadrenal tizim hamda renin-angiotenzin-aldosteron tizimini faollashtirib, barqaror arterial bosim oshishiga olib keladi. Statistik ma’lumotlar hududda yurak-qon tomir kasalliklari, xususan AG ulushi yuqoriligini va uning ekologik omillar bilan bog‘liqligini tasdiqlaydi.